Првин малку за Жижек. Мариборчанин, истиот што ги аплоудираше видеата на ЈуТјуб, дава една препорака како треба да се чита Жижек.

Жижек прво директно на отворен начин развива одредена теоретска линија, со сите нејзини осцилации и слепи улички, и потоа преминува кон кодензација на резултатите до прецизност, своевидни компресирани формули. Во суштина, Жижековите предавања и книги се однесуваат како дискурсот на аналитичарот и анализираниот за време на третман. При предавањата, Жижек се однесува како анализираниот: тој слободно “другарува“ со, импровизира, прескокнува и скока, се обраќа кон публиката, која на тој начин е ставена во одредена улога на колективен аналитичар.

Ќе протрчам низ видео содржината. Познатиот инвеститор Џим Роџерс преку мулти екраните вели дека имаме недостаток на капитализам со што на дело во Западниот Свет имаме државен интервенционизам во форма на замаскиран социјализам, та дури комунизам, значи не во својата прокламирана идеолошка парадигма, туку по механизмите. Жижек тоа веднаш го отфрла. Токму напротив, по него, проблемот лежи во самиот систем на глобалниот капитализам, а овие ставови ги споредува со оние на фундаменталистите кои секогаш инсистират на изворните принципи, кои сите грешки и искривоколчувања ги врзуваат со застарнувања од првичните замислени појдовни постулати. Интересна е тукашната Блогерај паралела карактеристично застапена од комплементарните антиподи и кои љубат меѓусебно да полемизираат, обично неуспешно - блогот на Мара и блогот Капитализам. Она каде грешат е дека во многу нешта светот не е на истотот место од пред 150 години, но иљачот упорно се бара во држењето до чистиот капитализам, или антиподот, чистиот марксизам, без да се занемарат одредени вистини кои истите ги нудат.

Марк Фабер ни презентира темно сценарио со кое идните неминовни зголемени даноци ќе ја колабираат низ хиперинфлација економијата на САД и глобалната економија. Жижек не ја отфрла можноста за исход од едно такво сценарио, но, повторно, го пренесува фокусот на неговите мисли кон системот кој всушност ги произведува овие противречности. Истото се однесува и во барањето вина кај психолошките слабости на поедници, или воопшто современиот човек. Тоа се дефокусирања кон продуктите на системот, наместо кон системот, и кои се лесни и погрешни странпатици во проблематиката.

Всушност, оваа линија на Жижековиот интелектуален перформанс продолжува во однос на следните понудени прашања за екологијата, енергијата и за безбедносните прашања. Дури, ми се чини, колку поблиску се до него природните сојузници, во смисла на прокламираниот и посакуван комунизам со кој повремено се идентификува, толку тој станува побрутален. Бруталност која цели на разбивање на препознаените од него илузии. Жижек, оди до таму, повикува на целосно отфрлање на приодата. Ако Владимир Вернадски зборуваше за геосфера-биосфера-ноосфера, блиску но сепак далеку, Жижек радикализира со редефинирање во разбирањето на имиџите за геолошките времиња - од палоцен до антропоцен.

И да прејдам на кондензатот, лоциран во последните две видеа. Круцијалното прашање произлегува од препознаената состојба во современото општество на “беспокој од либералната демократија“ како елемент од глобалниот капитализам, тука донесен, со негови зборови, од убавиот наслов на Фројдовото дело „Das Unbehagen in der Kultur.“ Во центарот на либералната демократија од западен происход, Жижек, ги сместува политичките актери на демохристијанската десница и либералните социјалдемократи. Тие се политичките актери, удобно сместени популарни дрматори од актуелниот систем, и тие се генераторите на овој препознаен беспокој.

Кои општествено-политички сили ќе понудат одговор на овој препознаен немир? Жижек, тврди, дека тоа ќе биде крајната популистичка десница, додека, бунтува за отсаството на било каков видлив одговор на екстремната левица. Тој тука ја препознава главната опсаност и жестоко го критикува делувањето на современата левица, која со својата лежерност и неразбирање на подлабоките состојби во општества, всушност, им помага, и дури ги продуцира, овие непосакувани пројавувања на крајната десница.

Иако не ги гледа ниту ги препознава контурите на едно вакво левичарско мас-движење, сепак, Жижек, укажува каде тоа треба да се бара - вон државата и вон пазарните односи, со една препорачана карактеистика за висока социјална дисциплина. Како највидлива за западниот човек, тврди, ја препознава италијанската варијанта на “Гручо Маркс - авторитаризам“ олицетворена во ликот на Силвио Берлускони. За крај, Славој Жижек е категоричен во проспектите на западните општества, или Гручо тоталитаризам ала Берлускони или новиот комунизам, не заборавајќи преку формата на двојна негација да не потсети и да се заблогодари на холандските тв уредници за отстапениот простор за пропаганда.

Е сега малку од сопствениот шмек поглед. Зошто Жижек и зошто со ова? Без разлика што не сум негов голем фан, и веројатно нема да бидам, Жижек прецизно ја фокусира политичката жижа. Тука моите разлики повеќе се во формулациите, претставите. Тие разлики произлегуваат од погледот во вклучување и приоритизација на поинакви влезни елементи, но она што Жижек го нуди како кондензат за состојбата на општествено-политичката сцена цели токму во центарот на метата.

Зачудувачко е поклопувањето со пресликување во домашните состојби. Иако не е возможно занемарувањето на одредени наши специфики, како притисокот и замешателството од надвор за промена на името, геополитичкиото регионално втурнување и обликување на опшетството во формулата Западен Балкан, или внатрешната меѓуетничка поставеност во македонското општество, сепак, доколку се направи занемарување, контурите упатуваат на функционирање по моделот на едно вака формулирано западно општество. Блиско е препознавањето на двата носечки политички блока кои имаат единствено шминкерајски разлики во однос на системските фундаменти од глобалниот капитализам. Мало врдање се приметува кај десницата, и тоа повеќе во реториката, но безмалку непостоечка во делувањето кое би преиспитувало понешто од основите на глобалниот капитализам.

Жижек во својата улога етикета на “рок ѕвезда“ вешто си игра со трендот на се поголемата шупликавост на државата и испразнестост од нејзинате историски функции кои датираат со Договорот од Вестфалија. Но тој не оди во подлабоки анализи за причините, туку се задржува повеќе на појавноста на идниот Гручо Маркс - авторитаризам. Именувањето кое е поблиску до содржината, до појдовната есенција на овие политички појави, за мене поблиску може да се формулира преку - еко авторитаризам -, или во друга варијанта - пријателски фашизам. Можеби како “Елвис на културолошката теорија“ му приличи на Жижек анимацијата на публиката со цел да го привлече, задржи, и насочи, нејзиното внимание на допадлив начин за постојано да акцентира со кондензатот од сопствените размисли, немам ништо против, но доблесно е да нотирам дека кај него изостанува причинската анализа. Без неа нема ниту потпорни точки на кои би можеле да се обликуваат контурите на реално возможните излези, па нека се тие и предикатни во својата појдовност. Впрочем неможноста за согледување на контурите, барем низ јавниот настап, тој самиот ја потврдува, со што можеби Жижек сака да ја омекне стикер етикетата на “најопасниот филозоф на Западот“ - малку да шпекулирам

И ако се придржуваме до препораките на Жижек, за новото општествено движење кое треба да одговори на системската криза вон државата и вон пазарот, лесно се согледува исклучувањето на постоечкиот невладин сектор кој вообичаено се движи по системската магистрала омеѓена со странски или домашни донации. Оттука, килавоста и беззабието на левичарската идеолошка понуда, на домашен терен таа нема сили ниту политички да се етаблира туку љуби да игра преку невладиниот сектор, која не допира до поширокото граѓанство, можеби, се должи на нивната несоодветна реална применливост во современите општества на спектакли и циркусијади, каде десницата задира во подлабоката страта на идентификација, стравови и надежи. Уште повеќе, во видеото беше посочено, десницата дури превзема дел од левичарскиот вокабулар за свои потреби истиснувајќи ја на просторот на маргиналните културолошки прашања, како геј права или малцинства, додека десницата кај себе ги превзема класните прашања, па дури и екологијата.

Повикот, и потребата, на Жижек за ново радикално левичарско движење сигурно е упатен кон некого. Кому? Директниот одговор би можел да биде: кон неговата публика која предоминантно е интелектуална и академска публика со левичарска ориентација, но индиректниот одговор би можел да се препознае во продуктот од темните облаци кои се наѕираат на хоризонтот. Темните облаци ги нема во временската општествена прогноза, но Жижек не е единствениот кој ги најавува. Нивен продукт ќе биде масата на невработени и маргинализирани, обеспокоени и немирни. Тоа се идните приврзаници, подржувачи или членови на секое масовно движење, па и на екстремната десница.

И да не должам, се надевам дека доволно разбранував за размисла. Меѓудругото, овој запис би можело да биде одговор на тоа зошто на блогов нема да има записи со политичко-општествена тематика поставени во контекст на актуелната пардигма. За автори и мислители од типот на Жижек ќе се најде време и простор Но ова би можело да биде и одговор на прашањето зошто пермакултура? и зошто Ризом? Жижек сигурно го има интелектуалниот и материјалниот луксуз за поигрување, но многумина, каде припаѓам и јас, тоа го немаат. Подигнатата градинарска лопатка и организираната нехиерархиска ризом мрежа на самостојни јазли од поединци за мене претсавува потреба. За сега таа не е ургентна, но онака како го согледувам светот од ова место и од ова време, сепак ќе биде потреба.

IEA продуцира среднорочни и долгорочни енергетски проекции кои се собрани во годишното издание, WEO - World Energy Outlook. Последниот годишник од Ноември 2008 се наплатува, но може да се погледне слободно краткото summary за 2008 (тука pdf фајл).

Еден кус извадок,

The projected increase in global oil output hinges on adequate and timely investment. Some 64 mb/d of additional gross capacity - the equivalent of almost six times that of Saudi Arabia today - needs to be brought on stream between 2007 and 2030. Some 30 mb/d of new capacity is needed by 2015.

и сосем кус коментар, “хммм, три нови Саудиски Арабии за осум години“.

За мене доволна провокација да го пуштам Фатих Бирол да говори на мојов блог. Првото видео од говорот пред американскиот CFR (58 минути) и второто е интревјуто со Монбиот од Гардијан (12 минути).

Бугарија, Србија, Македонија, Хрватска, Босна, Романија и Турција, некој повеќе - некој помалку, директно први ќе ги почувствуваат мускулите на Газпром преку минусниот енергетски биланс. Се разбира, прекинот и намалувањето на испораката на природен гас не се исклучиво балканска состојба, но веќе е извесно, последиците најбрзо ќе се почуствуваат токму тука.

Проследете ги информациите што доаѓаат од источниот сосед: Парното отслабна, индустрия и транспорт в колапс и Руският газ секна, България пред енергиен срив. Енергетската состојба е алармантна. Парното по бугарските домови, градинките, училиштата полека се лади, индустријата го запира производствениот процес, електричната мрежа се преоптоварува. Топлината наполно исчезнува таму каде е неможно да се прејде на мазут или на некое друго алтернативно гориво. Со студените простории доаѓаат и гневот, обвинувањата и барањето одговорност. Софискиот градоначалник за Фокус ќе изјави, “Те вчера казаха, че няма проблем. В България няма кой да се бунтува заради тези проблеми. Договорът между България Русия беше сключен в един пиано бар и се вижда какво са написали в него. Така е написан, че в него няма никакви гаранции. Сега започват популистките изказвания, че ще се пуска АЕЦ-"Козлодуй.“

Слична е ситуацијата кај северниот сосед. За тамошната ситуација преку статијата на Б92 и нивниот видео клип.

Турски Хуриет вели оти се одбива барањето на Грција за дополнителни количини гас преку Плавиот Поток, а грчките званичници смируваат со резервите и најавите за скорешна алжирска испорака на течен гас. И кај нас нема гас, но затоа има состаноци и изјави оти сме к`сметлии заради малата потошувачка на природен гас.

За разбирање на позадината, контекстот и руско-украинската поврзаност на повторливите гасни недоразбирања ја препорачувам статијата од European Tribune. Можеби авторот е во право и гасот набрзо ќе потече низ цевките. Можеби европскиот поглед низ мразулците, и особено балканскиот, со секнувањето на гасот јасно треба да ги види покажаните руски енергетски мускули. Само на кратко пред мразот сосема да ги замрзне прстите со кои треба да се потпише зад Јужниот Поток. Со гневот на смрзнатите граѓани зад грб кој би можел да најде замерка на европската и балканската бизнис претприемчивост - прв дојден, прв услужен.

Да пренесам дел од статијата Serbia joins Southern Stream

The pipeline, which is planned to carry 31 billion cubic meters of Russian gas annually, will run from the Russian village of Beregovaya in the Krasnodar Region to Bulgaria and from there to Romania, Slovenia, Hungary and Austria.

Russia and Italy signed their first agreement concerning the South Stream pipeline system on June 23, 2007. The southern branch will carry Russian gas to Italy through Serbia, Montenegro, and even Macedonia.

Until recently, the most sensitive issue was how much Serbia would receive from Gazprom's Gazpromneft for 51% of its oil monopoly NIS (which controls 72% of the oil and gas market, oil processing plants and 500 gas stations in Serbia, which is 70% of the country's retail fuel market). Gazprom is buying NIS for 400 million euros and plans to invest 550 million euros in production development. Serbia wanted much more than that, but the world economic crisis has moderated its demands. Some of Serbia's expenses will be partly compensated by gas transit. Up to 10 billion cubic meters of gas were supposed to run through the Serbian section annually. Now both parties have agreed to increase the annual volume to 21.4 billion, or even to 23.1 billion cubic meters.

The Russian pipeline may even help Serbian efforts in joining the EU. Belgrade hoped to join by 2009, but the EU doesn't believe the country is ready to join yet. Still, it would be profitable for Brussels to accept a country which has a Russian gas pipeline, because Serbia would be more than just a transit territory near the EU, it would belong to it.

Она што не е спорно кај гасоводот Јужен Поток е делницата од компресорската станица Береговаја на руското крајбрежје од Црното Море до бугарската Варна, партнерството помеѓу италијанската ЕНИ и руски Газпром, како и планираниот капацитет од 31 милијарди кубни метри гас годишно. Сето останато, најповеќе трасата на гасоводот, е постојан извор на толкувања, замешателства и форсирање интереси. Во изминатите неколку години имаше дузина меморандуми за разбирање, планови, кокетирања, политички игри и навивачки новинарски статии. Сепак договорот е потпишан по долгото натегање и колебање на српската страна. Паричната тежина од 400 милиони евра и ветените 550 милиони евра инвестиции максимално се поткрепени со зборовите на Медведев, “Енергетскиот договор со Србија е историски“, како наследник на нерасфрлачката речито прецизна школа на Путин.

Иако веројатно трасата на гасоводот не е дефинитивна, политичкиот аналитичар Федашин никаде не ги споменува Хрватска, Босна и Херцеговина, Албанија, Косово и Грција како земји каде тече Јужниот Поток. Од претходните планови за проток низ Србија од 10 милијарди кубни метри гас годишно во новиот договор се говори за 21. 4 милијарди кубни метри гас годишно, или дури за 23,1 милијарди кубни метри гас годишно. Тоа претставува 69%, или во втората варијанта 74,5%, од вкупниот планиран капацитет на гасоводот, што пак значи дека обата главни крака ќе минуваат преку Србија. Ако ова не било доволно, тогаш резервоарите за складирање во Банатски Двор и веројатниот српски гасен прстен биле превагата за српските потписници да изјавуваат дека планираат нивната земја да биде енергетски лидер на Балканот. Едниот крак би продолжил преку Унгарија и Словенија до Италија и Австрија, додека другиот преку Црна Гора ќе се спушти во Јадранското Море за да изрони повторно до Италија. Каде е тука “even Macedonia“ со гасоводен капацитет од 800 милиони нормални метри кубен гас и потрошувачка од само 100 милиони кубни метри? Иако имам некаква идеја и мислење околу тоа, сепак редно е одговорот да го препуштам на надлежните и поупатените.

Системот е повеќе од инженерска занимација и активност. Под чергичкта на куќниот праг, низ клучалката, низ процепите и шуплините, ситемот навлегува во интимниот вкјубичен простор на атомизираниот поединец. Како плашило, како зависност, како сеприсутност. Погледот е заматен, интроспекцијта затапена, дезориентираност и вкочанетост пред Неговото Височество. Системот е животот, животот е систем.

Нема живот вон системот. Преостанатото е невредно, потценето, исклучено, обележено. Парадигмите се ситемски канализирани. Прифатливите модели се подаваат, се нудат во полн сјај. И алтернативите се протежирани, фино тјунирање за системскиот баланс. Слободата е во системот и слободата има граници. За системот нема граници, само перципиран неосвоен простор. Слобода на изборот е во системски понуденото. Вон границите е хаосот, анархијата, утопијата и лудилото.

Системот е простор. Повеќедимензионален, пласт врз пласт. Над литосферата лежи биосфера, над биосферата лежи ноосфера, над ноосферата антропогената атмосфера, над атмосферата бесконечниот простор за освојување. Системот не сака да се ограничи засекогаш, само краткотрајно да се реорганизира. Се топи поларната капа на Земјата, се открива водата од поларната капа на Марс. Системската имагинација се поттикнува, се потхранува.

Но, обидете се со имагинација вон системот. Тоа е фантазерство кое ќе биде пречекано со потсмев “та ти си произлез на системот, та ти си од овој простор“. Тоа е утопија.  Имагинација без сидро, непостоечко место, неосвоив простор. Системот е распослана просторна доминација. Вклучително и просторот зад вашите очи. Фантазијата е детска работа, па овие вонсистемски имагинации во побогатите простори може ограничено да се толерираат. Непослушни деца за кои ако претераат, ако земат замав, секогаш е тука прачката, одземеното парче леб, казната со изгонување од доминираниот простор.

Толерантноста има свои прагови во системските процеси. До 1% системската раска е игнорирана, маргинализирана, незабележителна. Од 1-4% системот преку внатрешната контрола е алармиран. Специјализираните системски делови го изолираат натрапникот на системот и со претходно усвоени процеси се атакува во обид да се апсорбира или отстрани. Повеќето од останатите системски делови не се дополнително ангажирани и енергетските побарувања не се одразуваат до мера на севкупното функционирање на системот. Од 4-12% системскиот натрапник се преобразува во системски проблем. Справувањето со проблемот изнудува осредни промени и модификации во системските функции и делови. Енергетските побарувања за проблемот се чувствуваат низ целиот спектар на системот и на одредени места се јавуваат изразени енергетски недостатоци иако генералното функционирање не е доведено во прашање. Без разлика дали натрапникот е отстранет или до одреден степен вклопен системот осредно ќе се преобрази. Од 12-25% натрапникот до таа мера го загрозува системот и неговите премиси што на системот му претстои генерална преобразба. Енергетските побарувања се огромни и го загрозуваат системот или одредени составни делови до нивен опстанок. Системот е во период на генерална трансформација и/или се соочува со исчезнување.

И додека вниманието е фокусирано на внатрешните системски процеси малку се обрнува внимание на класичните системски параметри, енергетските побарувања заедно со материјалните ресурси како влез, нивна трансформација и конзумација, непотребнсостите исфрлени како отпадот и неговото складирање како излез. А човековиот систем денес е глобален, планетарен систем. Поединечното, локалното, регионалното, па и контиенталното, се подсистеми на планетарниот систем. Енергетско ресурсната издашност на литосферата и капацитетот на атмосферската и почвената депонија се под знак прашалник пред гладта на мегаполисните популациони црни дупки.

Планетата е пакирана. Либералните цивилизациски подржувачи го величаат богатството на социјалните интеракции и вредноста на културните модели на слободарските индивидуи од популационите јадра. Конзервативните цивилизациски подржувачи го величаат богатсвото на колективните национално религиски вредности на моралните вертикали и особености како историско слободарски придобивки на народите и заедниците. По ѓаволите со приматологијата. Точно е, кај пакираните вкјубучени приматски заедници социјалните интеракции се зголемени за четири пати со изблици на нови социолошки форми, но истоврмено фрустрацијата и агресивноста е зголемена за осум пати. И повторно, по ѓаволите со приматологијата. Точно е, неколкуте сребреногрбни мажјаци горили ја одигруваат својата супрематска ролја  со која се јакне и задржува заедницата, но никогаш во високо популационо пакирани групи и никогаш на штета од поединечните членови од заедницата. Трки без крај и замена на тези.

Планетата фридмановски се израмни. Планетата е тесна, напрегната, нападната. Од арктичките бушотини, преку националните заграбувања на морското дно, до последното примитивно племе во Амазонската прашума, просторните посегнувања одат по за вчера незамисливите маргинални катчиња. Од исфрлениот отпад по реките, преку палењето на шумата за берба на смрчак, до африканското “буш“ месо, нападнати се локалните микро средини. Долга е листата на психосоматските симтопми на системското тело.

Погледнато преку комплексните системи човековиот планетарен систем се наоѓа во вториот дефиниран опсег на толерантност, од 1-4%. Системот е алармиран за проблемите, но истиот функционира по вообичаените парадигми. Проблемите нека ги решаваат специјализираните и за таа намена формирани системски делови. Пробелмите не се генерални и се уште не влијаат на функционирањето на одделните системски делови. Кризата е маргинална, нерамномерно распределена со жешки јадра на поедини места. Можно е многу скоро системот да премине во третиот дефиниран опсег на толерантност. Тука веќе може да зборуваме за забележителни енергетски недостатоци во поедини системски делови и функционални проблеми. Проблемите на планетрано ниво ќе бидат се појасни и повоочливи, повторно нерамномерно распределени по земјината топка, но системски признаени. Системот ќе се обиде со осредни промени и модификации да ја врати ефикасноста и функционалноста без притоа да задира во базичните парадигми и носечките системски делови. Но овие проблеми се од поинаков карактер, посуштински и по неколку години до пар десетлетија, и по неколку падови и растови, ограничените модификации ќе се покажат недоволни и системот ќе го премине последниот праг на толерантност и ќе навлезе во финалната криза каде ќе бидат неопходни парадигматски промени и фундаментални трансформации за да се постигне некоја нова функционална ниша.

Според IHT статијата (31,01,2008) еден подводен оптички кабел е оштетен во Вторникот вечер (29,01,2008) близу Александрија, Египет, а другиот во водите близу до Марсеј, Франција, и тоа во временска разлика од неколку часа. Оштетувањата на подводните телекомуникациски кабли се ретки и воглавно причината е земјотрес или влечење на бродското сидро по морското дно. Прекинот на сообраќајот ги погоди најповеќе Блискиот Исток и Јужна Азија.

Он Нет ја проследи следната вест (31,01,2008), која сега ја нема на насловната, но затоа има добра мапа на каблите фрлени во море: Двата кабли, меѓу себе се оддалечени повеќе од еден километар и се уште не е познато како е можно и двата да бидат оштетени во исто време. Освен што околу 70% од египетските корисници немаат интернет, со проблемот се зафатени и Саудиска Арабија, Емиратите, Јемен, Катар и Бахреин.

Ова не го кажувам за да мрчам, туку да го потенцирам информативниот шум кога се работи за овој тип на вести, податливи за шпекулација и манипулација. Но приказната не завршува тука. Market Watch ни јавува дека во Петокот (01,02,2008) трет подводен оптички кабел е прекинат, на релацијата Суецски Канал - Шри Ланка некаде помеѓу Дубаи и Мускат. И секако шпекулациите за причините на кинење на каблите, тропска бура или бродските сидра. Информација за прекинот на третиот кабел има и CNN (01,02,2008), од каде дознаваме дека прекинот е на 50 километри од Дубаи, кој доведува до третина губитоци од тамошниот интернет сообраќај и секако дека Петокот е преброден поради намалените потреби на тамошниот неработен бизнис ден.

Who is Cutting the Cables? се прашува Defense Tech и започнува со: Ух ох, народе! Можеби е време да бидеме повеќе загрижени околу терористите кои ги сечат подводните кабли на Средниот Исток. Несигурноста во претходните вести кои пренесуваа, дали еден или два кабли се пресечени во Медитеранот во Вторникот, и дали се пресечени на исто место 8 миљи од Александрија или на спротивната страна од Медитеранот во исто време, се заменети со со уште поголема загатка. Сега веќе не постојат сомневања кога имаме пресечени кабли на две места оддалечени 250 миљи едно од друго, на спротивните страни од Арапскиот Полуостров.

За Defense Tech нема сомнение дека ова не се коинциденции, туку отворено шпекулира дека тоа го прават терористите. На оваа шпекулација може да ги надоврземе и останатите, дека сечењето го направиле Американците за да ги спречат тргувањата на арапските принцови за претстојниот Понеделник, дека тоа го сториле Русите кои го имаат носачот на авиони Кузњецов во Медитеранот, неизбежните Израелци кои ете не се погодени од забавување на интернет сообраќајот, итн итн. Сето ова може историски-конспираторно да го филуваме со архивскиот линк од Guardian (10,09,2001), каде се зборува за рушење на стотици исламски и арапски сајтови од страна на FBI и останатите тајни американски служби на ден пред нападите 911. Ако веќе прифатиме дека кинењето на подводните оптички кабли не е произлез на случајности, судбинските сили, коинциденции, тогаш јас би ја издвоил по својата тежина шпекулацијата дека причините се во оневозможување на стартот, и функционирањето, на Иранската Нафтена Берза.

Стартот на нафтената берза се најавува од поодамна. Скратената хронологијата на настаните ќе ја започнам од Декеври 2007 кога Иран најува дека веќе не продава нафта за долари (Вечер 10,12,2007). Потоа (04.01.2008) Иранскиот Министер за Финансии, Давуд Данеш Џафари, преку IRT изјавува дека IOB Иранската Нафтена Берза ќе започне со работа најкасно до годишнината од Исламската Револуција (1-11 Февруари). Берзата е лоцирана на островот Киш во Персискиот залив. Два дена подоцна се случува добро познатиот инцидент со “филипинскиот мајмун“ во водите на Перискиот Залив помеѓу американски борбени бродови и иранските патролни чамци. За да дојдеме до неодамнешното кинење на каблите на само денови пред најавениот старт на берзата.

Основата на аргументите е дека Иранската Нафтена Берза ќе зададе силен удар на веќе ионака ослабениот петродолар преку пренасочување на преостанатите извознички на нафта во тргувањето со други светски валути, како еврото и јенот. Арапските земји, Кувајт, УАЕ, Јемен, Саудиска Арабија, имаат галопирачка инфлација како последица од врзувањето на сопствените валути со американскиот долар. Тие во последната година срамежливо најавуваа врзување со кошничка од светските валути. Впрочем за ова ќе можат да продискутираат на тековната ОПЕК конференција во Виена. За тоа колку држат овие аргументи оставам на вашата слободна проценка, за чие збогатување може да приложам неколку четива:

IOB - Wikipedia

The Iran oil bourse - a new direction?

Killing the dollarin Iran

The Proposed Iranian Oil Bourse

Why Iran`s Oil Bourse can`t break the Buck

И како капак рано утринава дојде земјотресот во Персискиот Залив, во близина на островот Киш, со јачина 4,9 според Рихтер (IRNA). Дали ќе дојде до поголемо “тресење“ или ќе остане само краткотрајното незадоволство на интернет корисниците од Блискиот Исток и Азија останува да видиме.

Нафтениот врв е точката со која нафтеното производство го достигнува својот врв пред опаѓањето. Скоро сите експертски мислења се согласни дека нафтениот врв забрзано се приближува, веројатно во следните пет години, безмалку сигурно во следните 15 години, според поранешниот Саудиски Министер за Нафта, Др Садад  ал-Хусеини.

Ако  за конзумирање на половината од 2 – 2,5 трилиони барели сирова нафта од конвенционалните нафтени резерви нам ни беа потребни 145 години, веројатно е дека, земајќи ја во предвид зголемената побарувачка од Кина и Индија, со годишен пораст од 7% - 10% на економиите со 2/5 од светската популација, другата половина во најголем дел ќе биде потрошена во следните 40 години.

Ова значение е тешко да биде пренагласено. Нафтата е фундаментален столб на нашата цивилизација.

Алтернативите како биогоривата, етанолот или биомасата можат да играат маргинала поддржувачка улога, но далеку од потребното ниво. Дали е ова препесимистички? Дали новите нафтени откритија ќе ја пополнат дупката?

Патеката од последниве декади  говори спротивно од тоа. 98% од светската сирова нафта доаѓа од 45 земји, од кои повеќе од половината го поминаа нафтениот врв на производство, вклучувајќи седум од 11 земји членки на ОПЕК. Големите нафтени откритија паднаа на нула за прв пат во 2003-та. Уште полошо, слободните капацитети од ОПЕК земјите безмалку исчезнаа, од просечните 30% на околу 1% од сегашната светска побарувачка.

Политичкото значење на ова е непресметливо. Светското производство на нафта и природен гас од веќе постоечките наоѓалишта опаѓа од 4-6% годишно, додека побарувачката расте 2-3% годишно. Светското нафтено производство изнесува 84 милиони барели дневно. И како што кажа во 2003 та, Џон Томсон, председателот на Exxon Mobil Exploration: „ До 2015 ние треба да откриеме, развиеме и произведеме нови количини на нафта и гас кои се еднакви на осум од секој 10 барели кои се произведуват денес “. Тоа не е проблем едниствено на подобрената технологија. Дополнителна нафта од тој обем не е достапна.

Постојат три опции за излез од оваа дилема. Првата, која САД грубо ја спроведуваат, е да се грабне со сила на оружјето лавовскиот дел од она што останува. Втората е да се престроиме кон неконвенционалните извори на нафта. И третата е да го забрзаме комплетното префрлање од нафтата кон обновливите извори на енергија, особено кон ветерната енергија, биомасата, енергијата на брановите и соларната енергија.

Она што е особено загрижувачки е дека долгорочна глобална политика за ова, веројатно најголемата одлука на векот, не постои.

Првата опција е вистинската причина за првата Заливска Војна во 1991, да се оневозможи Садам да оствари контрола на Саудиските нафтени полиња. Тоа е исто така главната причина за оркестрираните револуции во Украина, Грузија и Киргистан, како и за воените интервенции во Авганистан и Југославија, кои се на клучните транзитни рути за нафтата од басенот на Каспиското Море, кој ги содржи најголемите нереализирани резерви на фосилни горива во светот, вредни до 5 трилиони долари. Подеднакво тоа е причината за Руската интервенција во Чеченија, дел од северната рута меѓу басенот на Каспиското Море и Црното Море која е моментално под Руска контрола. Но, над се, првата опција беше главната причина за Ирачката војна. Од 80 нафтени полиња откриени во Ирак, најмалку околу 21 се делумно развиени. Покрај ова, Ирачките потврдени нафтени резерви надминуваат 100 милијарди барели, но вкупните резерви се далеку повеќе.

Алтернативна стратегија е да се искористи предноста на растечкита цена на нафтата и да се развијат неконвенционалните нафтени извори, најповеќе во Канада и Венецуела. Како и да е, негативностите во смисла на трошоци, работна сила, недостаток на вода, и над се CO2, не го дозволуваат тоа. Најголемото ограничување е деградацијата на животната средина. Обработката на нековнционалната нафта испушта пет до 10 пати повеќе гасови со ефект на стаклената градина отколу барел на конвенционалната нафта.

Третата опција е јасно правиот пат напред кон новиот светски енергетски поредок. Владите треба сега да се префрлаат на оваа опција, многу побрзо и во далеку поголем обем.

слика: This chart shows world oil production up until 2004 with ASPO's predictions of what might occur afterwards. After a short plateau, it is expected to drop away (although it won't be as smooth as shown, of course). The comparisons with the Hubbert Curve are clear until the 1970s when the OPEC-induced oil crisis messed up the slope. Source: ASPO

Она што највеќе ги интересира потрошувачите е цената и достапноста на течните горива. Тие се зависни од корелација на низа фактори, како што се понудата и побарувачката, состојбата на економијата, технолошкото ниво, политиката, итн. Во ценовните политики моделите на нафтениот врв треба да се прифатат од аспект на долгорочните трендови.

Повеќето јавно достапни податоци за нафтените резерви се добиени со прашалници направени со нафтените компании и владите ширум светот од страна на две специјализирани списанија, OIL & GAS JOURNAL и WORLD OIL. Колку се веродостојни податоците добиени преку овие прашалници? Како пример за сомнежот, да наведеме дека во 80-тите повеќето земји членки на ОПЕК драстично ги зголемија нафтените резерви ( од 42% до 197%) иако во тоа време немаа позначајни откритија на нови нафтени резерви. Повеќе извори посочуваат дека причината за ова зголемување на резервите лежи во квотите за производство, дефинирани од ОПЕК. Квотите за производство се директно изведени од нафтените резерви на земјите членки на ОПЕК. Колку повеќе пријавени нафтени резерви, толку повеќе можност за зголемено производтство.

слика: Табеларен приказ на ASPO прогноза од почетокот на 2008

Во 70-тите години од минатиот век повеќето јавно изнесувани податоци говореа дека нафтените резерви се соодветни за 30 - 40 години при тогашното ниво на потрошувачка. Доколку се покажеше точно, денес нафтените резерви би биле веќе исцрпени. Иако денес овие резерви се потрошени, ние повторно слушаме проценки за резерви доволни за 35 - 40 години со денешното ниво на потошувачка од 85 милиони барели дневно. Како е можно истовремено да имаме зголемена потрошувачка на нафта и зголемени резерви на нафта? Одговорот на ова прашање е  во дефиницијата за нафтените резерви. Резервите не се физичка категорија, туку физичко-техничко-економска категорија.

Американците ги дефинираат нафтените резерви, според SEC, како нафта која е разумно возможно да се црпи од познатите постоечки ресурси, со позната технологија при моменталната економска состојба. Тоа се таканаречените “потврдени резерви“ proved reserves. Потврдените резерви ја одразуваат конзервативната количина на нафтата од постоечките нафтени полиња со што се одбегнува комерцијалната измама од страна на компаниите. Овие потврдени резерви се означуваат со Р90 (90% веројатност за црпење). Покрај потвредните резреви постојат и следниве категории резерви:

• probable reserves Р50 (50% веројатност за црпење) се резерви кои се возможни со оглед на геологијата на теренот и можните искуствено-статистички откритија на нафтени полња во близина на веќе постоечките изворишта, нафтени региони
• possible reserves Р10 (10% веројатност за црпење) се резерви кои се возможни и се уште неоткриени со оглед на некој статистички студии во однос на светот

Повеќето земји во светот под нафтени резерви ја подразбираат сумата од 100% Р90, 50% Р50 и 25% Р10, или

Р=Р90 + 0,5*Р50 + 0,25*Р10

Последните две категории, probable reserves Р50 и possible reserves Р10, се возможни, но се уште неоткриени резерви. Ова остава простор за грешка во точноста на резервите.

• Со откривање на нова нафта под земјата. Тоа подразбира, без промена на економските и техничките состојби на производство да се пронајдат нови нафтени извори.
• Со подобрување на технологијата и техниката на црпење. На овој начин имаме подобрена достапност и зголемено црпење на нафтата од веќе постоечките резервоари. Под ова не подразбираме забрзување во црпењето нафта, туку со имплементација на нови технологии имаме достапност на нафта од веќе постоечките резервоари која претходно не била достапна со старата технологија.
• Економски причини. Ако цената на нафтата е 25 УСД, а трошоците за производство се 35 УСД, ниедна компанија нема да влезе во произвоствен процес. Со сегашните цени на сировата нафта од над 70 УСД за барел многу нафтени резерви кои претходно од економски причини не биле во функција сега се вклучуваат во производство.
• Политички причини. Доколку некоја земја членка на ОПЕК, која има потреба од екстра приходи, сака да го зголеми производството, таа може да ги зголеми резервите на хартија. Или, друга можност, цените на акциите на нафтените компании се пропорционални со нивните резерви и постои можност од вештачко пумпање на резервите заради добивки на акциите. Интересен е примерот на SHELL кој во 2004 година ги намали резервите за 20% без никакви промени во законската регулатива.

До зголемување на нафтените резрви не се доаѓа само со откритија на нови нафтени наоѓалишта. Но што велат поедини геолози, професионалците чија работа е да ги оценуваат и проценуваат нафтените резерви? Неколкумина од нив, воглавно пензионирани и независни, имаат формирано здружение за проучување на нафтениот врв (peak oil), ASPO. Во својот последен месечник тие велат дека вкупните светски резерви на течни горива изнесуваат 2400 Gb. Вкупните резерви на конвенционална или таканаречената стандардна сирова нафта ASPO ги проценува на 1850 Gb, останатите 550 Gb потпаѓаат под нестандарните категории: нафта од длабоки води (deep water oil), поларна нафта (polar oil), тешканафта (heavy oil) и течен нафтен гас (LPG). Условите за црпење на нестандардната нафта се потешки со што производствената цена е поголема. Светот во последниве 25 години троши повеќе нафта отколку што ја пронаоѓа. Во 2005 година односот на потрошена и пронајдена нафта е 6:1, или на потрошени шест се пронаоѓа еден барел.

слика: нафтени откритија од минатото со предвидување на идните, заедно со потрошувачката, извор ASPO